วันนี้ (15 พ.ค. 69) ทีมนักบรรพชีวินวิทยาชาวไทยและสหราชอาณาจักร ได้ค้นพบและศึกษาซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์คอยาวชนิดใหม่ของโลก “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” (Nagatitan chaiyaphumensis) ณ บ้านพนังเสื่อ อ.หนองบัวระเหว จ.ชัยภูมิ นับเป็นการค้นพบไดโนเสาร์กลุ่มไททาโนซอริฟอร์มขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ทาง ดร.ศิตะ มานิตกุล นักวิจัยจากศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยามหาสารคาม หัวหน้าโครงการศึกษาวิจัยไดโนเสาร์ไทยตัวใหม่ เผยว่า วาฬอยู่ในมหาสมุทรซึ่งมีมวลน้ำช่วยรองรับน้ำหนัก จึงสามารถวิวัฒน์ให้มีขนาดใหญ่ได้ แต่สำหรับไดโนเสาร์ซอโรพอดที่เป็นสัตว์บกนั้นเป็นอะไรที่น่าทึ่งมาก มันปรับตัวให้กระดูกมีช่องอากาศภายในเพื่อลดน้ำหนัก รวมถึงวิวัฒนาการโครงสร้างร่างกายอื่น ๆ จนกลายเป็นสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่โลกเคยมีมา
จากการศึกษาชิ้นส่วนกระดูกมากกว่า 20 ชิ้น โดยเฉพาะกระดูกขาหน้าขวาท่อนบนที่มีความยาวถึง 178 เซนติเมตร รวมถึงกระดูกซี่โครงและกระดูกต้นขาหลังที่ยาวกว่า 2 เมตร ทางนักวิจัยประเมินว่าไดโนเสาร์ชนิดนี้มีความยาวประมาณ 27–30 เมตร และมีน้ำหนักมากกว่า 26 ตัน และเป็นไดโนเสาร์ลำดับที่ 14 ที่ได้รับการตั้งชื่ออย่างเป็นทางการ
โดย “นาคาไททัน” เป็นไดโนเสาร์กินพืชคอยาวหรือซอโรพอด (Sauropod) อยู่ในกลุ่ม Titanosauriformes สะสมตัวอยู่ในหมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช อายุอยู่ในช่วงยุคครีเทเชียสตอนต้นประมาณ 100–115 ล้านปีก่อน การตั้งชื่อว่า “นาคาไททัน” นั้นมาจากคำว่า “นาคา” หมายถึง พญานาคในคติความเชื่อไทย และคำว่า “ไททัน” หมายถึง ยักษ์ในตำนานกรีก ซึ่งสื่อถึงไดโนเสาร์คอยาวขนาดมหึมา ขณะที่คำว่า “ชัยภูมิเอนซิส” ตั้งชื่อตามจังหวัดชัยภูมิ ซึ่งเป็นแหล่งค้นพบ
ส่วนจุดเริ่มต้นของการค้นพบเกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2559 จากการสังเกตของชาวบ้านพนังเสื่อ ก่อนมีการแจ้งมายังกรมทรัพยากรธรณี และเข้าตรวจสอบตามพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ.2551 จนนำไปสู่การศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่อง
ต่อมาในปี พ.ศ.2567 ทาง ดร.ศิตะ มานิตกุล นักวิจัยจากศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคามได้รับทุนสนับสนุนจากสมาคมเนชันแนล จีโอกราฟิก ผ่านโครงการ Exploring the Titans : Investigating Thailand’s Largest Dinosaur and Engaging Local Communities in Chaiyaphum Geopark (Project Thaitan) เพื่อศึกษาวิจัย อนุรักษ์ และพัฒนาแหล่งเรียนรู้ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ชุมชน อุทยานธรณีชัยภูมิ และกรมทรัพยากรธรณี โครงการดังกล่าวทำงานร่วมกับชุมชนและโรงเรียน ควบคู่ไปกับการศึกษาวิจัยไดโนเสาร์ไทยตัวล่าสุด เปิดโอกาสให้บุคคลทั่วไปเรียนรู้การสำรวจและขุดค้นอย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ ร่วมกับทีมวิจัยผ่านค่ายสำรวจขุดค้น กิจกรรมบรรพชีวินสัญจร การอบรมให้ความรู้แก่นักเรียนและชุมชนในพื้นที่ รวมถึงการจัดนิทรรศการ ณ แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์บ้านพนังเสื่อ
