รู้จักต้น “มังตาน” หรือ บุนนาค ต้นไม้ใหญ่ องค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศ ภูมิปัญญาพื้นบ้านใช้รากและผลบรรเทาพิษแมลงป่อง
มังตาน (Schima wallichii (DC.) Korth.) วงศ์ Theaceae ในประเทศไทยรู้จักกันหลายชื่อ เช่น กรรโชก คาย จำปาดง บุนนาค พระราม สารภีป่า (ในภาคใต้เรียกว่า มังตาน)
เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูงได้ถึงราว 35 เมตร พบกระจายกว้างตั้งแต่อินเดีย เนปาล ภูฏาน จีนตอนใต้ ไปจนถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สำหรับประเทศไทยพบได้ทุกภาค ขึ้นตามป่าโปร่งชายทะเล ป่าดิบแล้ง และป่าดิบเขา ตั้งแต่พื้นที่ราบจนถึงระดับความสูงประมาณ 2,500 เมตร
ลำต้นและกิ่งอ่อนมักมีขนละเอียด ใบเรียงเวียน รูปรีถึงรูปใบหอก ขอบใบมีความหลากหลาย ทั้งเรียบ เป็นคลื่น หรือจักฟันเลื่อย ดอกสีขาวออกเดี่ยวหรือเป็นช่อสั้นตามซอกใบ มีกลีบดอก 5 กลีบ และเกสรเพศผู้จำนวนมาก เมื่อออกผลจะเป็นผลแห้งแตกตามรอยประสาน รูปกลม เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1.5–4 เซนติเมตร ภายในมีเมล็ดแบนพร้อมปีกช่วยกระจายพันธุ์
ไม้ป่าชนิดนี้จึงไม่เพียงเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศ หากยังสะท้อนความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นของผืนป่าไทย
มังตานเป็นชนิดที่มีความผันแปรสูง เคยถูกแยกเป็นชนิดย่อยในอดีต เปลือกมีสารที่ทำให้ระคายเคือง และเคยใช้เป็นเบื่อปลา ขณะที่รากและผลมีการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านเพื่อบรรเทาพิษแมลงป่อง
ชื่อสกุล Schima มาจากภาษากรีก “skiasma” แปลว่า “ร่มเงา” สอดคล้องกับลักษณะทรงพุ่มที่หนาทึบให้ความร่มรื่น ชื่อสามัญ: Chinese guger tree, Needle wood
