เวลา 08.36 น. วันนี้ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปยังสถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ อำเภอเมืองฯ จังหวัดนนทบุรี ทรงเปิดศูนย์ฟื้นฟูระบบประสาท เนื่องในโอกาสครบ 35 ปี ของสถาบันฯ เพื่อยกระดับระบบบริการฟื้นฟูผู้ป่วยโรคทางระบบประสาทของประเทศ ให้ทันสมัย ครบวงจร และเป็นระบบตามมาตรฐานสากล ซึ่งได้รับการพัฒนาให้เป็นคลินิกเฉพาะทางแบบบูรณาการ ครอบคลุมการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง โรคพาร์กินสัน การบาดเจ็บไขสันหลัง และผู้ป่วยสมองเสื่อม เน้นการฟื้นฟูสมรรถภาพแบบต่อเนื่องและจำเพาะต่อผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่อง และสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวัน รวมถึงกลับคืนสู่สังคมได้อย่างมีคุณภาพ
โอกาสนี้ ทอดพระเนตรกิจกรรมต่าง ๆ อาทิ ชุดสวมใส่ฝึกเดินด้วยระบบคอมพิวเตอร์ ช่วยพยุงและเสริมแรงขณะเดิน เพิ่มความมั่นคงและความปลอดภัยในการเคลื่อนไหว, โครงพยุงฝึกเดินด้วยระบบคอมพิวเตอร์ เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อขาส่วนล่าง เพิ่มความทนทาน ความมั่นใจและความปลอดภัยในการเดินของผู้ป่วย, เครื่องฝึกการเคลื่อนไหวด้วยระบบคอมพิวเตอร์ ส่งเสริมการทรงตัวและการเดินร่วมกับการแก้ไขปัญหาในสถานการณ์ต่าง ๆ เพิ่มทักษะและความแม่นยำในการเคลื่อนไหว, เครื่องฝึกการทรงตัวบนลู่เดิน มีแรงรบกวนขณะเดิน ช่วยเพิ่มการตอบสนองและการควบคุมการทรงตัว ลดความเสี่ยงในการล้ม และเครื่องหุ่นยนต์ฝึกเดิน ช่วยกระตุ้นการเรียนรู้การเคลื่อนไหวและการควบคุมนำทาง ปรับรูปแบบการเดินให้ใกล้เคียงการเดินตามปกติ มีความปลอดภัยสูง และสามารถฝึกซ้ำได้อย่างต่อเนื่อง
จากนั้น ทรงพระดำเนินไปยังอาคารกิจกรรมบำบัด ทอดพระเนตรห้องฟื้นฟูด้านการขับรถยนต์, ห้องฟื้นฟูแขน-มือด้วยเทคโนโลยี อาทิ หุ่นยนต์ฝึกการเคลื่อนไหวของแขนและมือ หุ่นยนต์ฟื้นฟูสมรรถภาพชนิดสองรยางค์ ด้วยระบบเสมือนจริง หุ่นยนต์ฟื้นฟูแขนด้วยคอมพิวเตอร์แขนกลสำหรับผู้มีความบกพร่องด้านการเคลื่อนไหวระดับรุนแรง, อุปกรณ์และชุดฝึกด้านการรับรู้และความคิดความเข้าใจ และอุปกรณ์ดัดแปลงสำหรับทำกิจวัตรประจำวัน เช่น อุปกรณ์ช่วยพิมพ์ ช่วยรับประทานอาหาร ช่วยการเขียน หุ่นยนต์มือเสริมกำลังนิ้วมืออ่อนแรงสำหรับผู้ป่วยโรคทางระบบประสาท
ส่วนนิทรรศการงานกายอุปกรณ์ เช่น การออกหน่วยให้บริการกายอุปกรณ์เทียมเคลื่อนที่ คลินิกกายอุปกรณ์เทียมซิลิโคน คลินิกสุขภาพเท้า และเครื่องพิมพ์กายอุปกรณ์สามมิติ โอกาสนี้ คนไข้ในพระราชานุเคราะห์ ที่พิการแขนขาแต่กำเนิด 3 คน เฝ้าทูลละอองพระบาท ซึ่งได้รับพระมหากรุณาธิคุณให้มาทำกายอุปกรณ์ รวมทั้งรับอุปกรณ์และฟื้นฟูร่างกายที่สถาบันฯ ทำให้สามารถช่วยเหลือตนเองได้มากขึ้น และเรียนหนังสือร่วมกับเพื่อน ๆ ได้ตามปกติ ทั้งนี้ สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ ก่อตั้งขึ้นจากพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ทรงทราบและเข้าพระราชหฤทัยในสภาพปัญหาและความต้องการของคนพิการ ทรงเชื่อในศักยภาพคนพิการว่า สามารถพึ่งพาตนเอง และเป็นประโยชน์ต่อสังคมได้ หากได้รับโอกาสในการฟื้นฟูสมรรถภาพที่เหมาะสม ซึ่งกระทรวงสาธารณสุข สนองพระราชดำริ เมื่อปี 2533 แบ่งส่วนราชการใหม่ให้ "ศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์" มีฐานะเทียบเท่ากับกอง สังกัดกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข และเชิญพระนามาภิไธยมาเป็นชื่อหน่วยงาน ปัจจุบัน ให้บริการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แก่คนพิการ และผู้ป่วยตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ รวมทั้งรองรับการส่งต่อผู้ป่วยระดับตติยภูมิ ด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์โดยเฉพาะในกลุ่มคนพิการ
เวลา 17.46 น. เสด็จพระราชดำเนินไปยังพระตำหนักดอยตุง อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ทรงเป็นประธานการประชุมคณะกรรมการมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์ ครั้งที่ 1 ประจำปี 2569 มีคณะกรรมการและผู้บริหารมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ กราบบังคมทูลรายงาน ผลการดำเนินงานตามแนวพระราชดำริ "ปลูกป่า ปลูกคน" ของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ที่มุ่งพัฒนาคนควบคู่กับการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ผ่านการส่งเสริมทางเลือกในการดำรงชีวิตที่ยั่งยืนแก่ชุมชน ขับเคลื่อนโครงการต้นแบบและขยายผลการพัฒนาอย่างยั่งยืนในมิติเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ซึ่งมีส่วนสำคัญช่วยลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และสะท้อนบทบาทของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ในฐานะต้นแบบของประเทศในการขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างยั่งยืน
ด้านการดำเนินโครงการพัฒนาเชิงพื้นที่ และกิจการเพื่อสังคมภายใต้แบรนด์ "ดอยตุง" สามารถขยายผล สร้างผู้ประกอบการในพื้นที่ ให้คนในชุมชนต่อยอดความรู้ พัฒนาอาชีพ และสร้างรายได้เสริมให้กับตนเองได้อย่างยั่งยืน ตัวอย่างสำคัญ คือการพัฒนา "หมูดำดอยตุง" ปัจจุบัน ได้จัดตั้งศูนย์วิจัยและพัฒนาสายพันธุ์ และขึ้นทะเบียนเป็นสัตว์พื้นเมืองประจำถิ่นของประเทศไทย มีการแปรรูปผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มมูลค่าทางการค้า
ด้านสิ่งแวดล้อม สามารถฟื้นฟูระบบนิเวศพื้นที่ป่าดอยตุง ให้กลับมาสมบูรณ์ เกิดความหลากหลายทางชีวภาพ ปัจจุบัน พบพืชชนิดใหม่กว่า 1,450 ชนิด พบสัตว์หายาก เช่น เลียงผา ลิ่น แมวดาว บินตุรง หรือ หมีขอ และหมูหริ่ง
ด้านกิจการเพื่อสังคม เน้นพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม นำวัสดุเหลือใช้มาเพิ่มมูลค่า และพัฒนากระบวนการผลิตที่ลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ส่วนงานหัตถกรรม ส่งเสริมและอบรมเพิ่มทักษะงานหัตถกรรมในชุมชนทั้งในพื้นที่ดอยตุง และโครงการขยายผลอื่น ๆ เพื่อสร้างรายได้อย่างยั่งยืน
มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ได้นำประสบการณ์จากโครงการพัฒนาดอยตุง ไปพัฒนาโครงการจัดการคาร์บอนเครดิตในป่า ร่วมกับหน่วยงานรัฐ เอกชน และเครือข่ายป่าชุมชน ปัจจุบันครอบคลุมพื้นที่ป่ากว่า 287,900 ไร่ ใน 12 จังหวัด มีผู้ได้รับประโยชน์กว่า 161,000 คน จาก 303 ชุมชน สามารถรับรองคาร์บอนเครดิตจาก 12 ป่าชุมชน รวม 58,824 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า
นอกจากนี้ ยังขยายบทบาท เป็นที่ปรึกษาเชิงปฏิบัติการด้านความยั่งยืน ทำงานร่วมกับภาครัฐและภาคเอกชนพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืน ทั้งด้านการจัดการน้ำ อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ จัดการขยะ และพัฒนาชุมชน รวมทั้งพัฒนาหลักสูตรและฝึกอบรมเพื่อถ่ายทอดความรู้ด้านการพัฒนาที่ยั่งยืนสู่ภาคธุรกิจและเครือข่ายในระดับนานาชาติ และยังร่วมมือกับสถาบันการศึกษา หน่วยงานรัฐ และภาคเอกชนทั้งในและต่างประเทศ สำรวจความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ดอยตุง และป่าชายเลน จังหวัดตรัง เพื่อจัดทำฐานข้อมูลและพัฒนากลไกทางการเงินด้านความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ
ตลอดระยะเวลากว่า 50 ปี มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ได้สั่งสมองค์ความรู้และประสบการณ์ด้านการพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืนตามแนวทางศาสตร์พระราชา และ "ตำราแม่ฟ้าหลวง" เป็นต้นแบบของการพัฒนาที่ยั่งยืน ที่สามารถใช้ในการแก้ปัญหาวิกฤตของโลกได้
