เวลา 10.00 น. วันนี้ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปยังเรือนจำจังหวัดสกลนคร อำเภอเมืองฯ จังหวัดสกลนคร โอกาสนี้ พระราชทานของที่ระลึกแก่ผู้บริหารกรมราชทัณฑ์ และผู้มีอุปการคุณสนับสนุนการดำเนินงาน "ห้องสมุดพร้อมปัญญา" แห่งที่ 34 ของกรมราชทัณฑ์ ซึ่งได้น้อมนำพระราชกระแสมาเป็นแนวทางสร้างห้องสมุดในเรือนจำทั่วประเทศ เพื่อเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ สร้างโอกาสและเตรียมความพร้อมกลับสู่สังคมอย่างมีคุณภาพ โดยพระราชทานชื่อ "ห้องสมุดพร้อมปัญญา" หมายความว่า "ถึงพร้อมด้วยปัญญา"
"ห้องสมุดพร้อมปัญญา" เรือนจำจังหวัดสกลนคร เป็นห้องสมุดขนาดใหญ่ จัดในแนวคิด "ห้องสมุดสามธรรม : ธรรมะ ธรรมชาติ และวัฒนธรรม" สะท้อนความเป็นเมืองพุทธ มีทรัพยากรธรรมชาติ และแหล่งอารยธรรมสามพันปี ภายในมีมุมหนังสืออ่านลดวันต้องโทษ, มุมบันทึกการอ่านและถอดบทเรียนเป็นเรื่องสั้น เล่าเรื่องจากภาพ มีงานแกะสลักไม้ งานออกแบบกราฟิกเล่าเรื่องท้องถิ่นผ่านกระจกสี และโมเดลแสดงวิถีชีวิตให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้, มุมเฉลิมพระเกียรติ มีหนังสือพระราชนิพนธ์ หนังสือพระราชทาน และหนังสือประเภทต่าง ๆ กว่า 12,000 เล่ม โดยวันนี้ ได้พระราชทานหนังสือเพิ่มเติม ได้แก่ "หนังสือเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา 60 เรื่องการเงินดี ๆ" และ "หนังสือสักวาและดอกสร้อยโภชนาการ" เป็นพระราชนิพนธ์เรื่องการบริโภคอาหารให้ถูกต้องตามหลักโภชนาการ เมื่อนำมาขับร้องกับดนตรีไทย ผู้ฟังจะได้ความรู้ ความสุนทรีย์ และความไพเราะจากเสียงดนตรีที่บันทึกลงในแผ่น CD นอกจากนี้ มีห้องสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ให้ผู้ต้องขังได้อ่าน E-book และมีสื่อวีดิทัศน์ ได้ค้นคว้ามากกว่า 300 เรื่อง รวมทั้ง มีห้องสมุดสาขาในแดนหญิง และห้องสมุดเคลื่อนที่รูปแบบรถแห่ปราสาทผึ้ง สะท้อนเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของจังหวัด
ด้านการพัฒนาพฤตินิสัย จัดการศึกษาให้ผู้ต้องขัง ตั้งแต่ระดับผู้ไม่รู้หนังสือ ถึงระดับปริญญาตรี ส่งเสริมการฝึกวิชาชีพ เช่น ช่างเครื่องเรือนไม้ ทำอาหาร เครื่องดื่ม และเบเกอรี่ ช่างตัดผม ช่างเสริมสวย ช่างไฟฟ้า ช่างแอร์ และงานเกษตรรูปแบบใหม่ใช้เทคโนโลยีช่วยควบคุมการรดน้ำต้นไม้ ที่โดดเด่นคือ การฝึกวิชาชีพ "เส้นสายลายคราม" ตั้งแต่การปลูกต้นคราม การทำน้ำย้อมคราม ย้อมเส้นด้าย ทอผ้า ออกแบบ และตัดเย็บเป็นผลิตภัณฑ์ เช่น กระเป๋า ผ้าคลุมไหล่ ให้ผู้ต้องขังมีทักษะ พึ่งตนเองได้หลังพ้นโทษ
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงส่งเสริมให้มี "ห้องสมุดพร้อมปัญญา" ในเรือนจำทั่วประเทศ ด้วยทรงเห็นว่าการศึกษาและการอ่านเป็นเรื่องสำคัญ ช่วยพัฒนาคน การมีห้องสมุดในเรือนจำจะช่วยสร้างโอกาสการเรียนรู้ตลอดชีวิต ช่วยพัฒนาความคิด ทำให้คนที่อยู่ในคุกมีสติ ไม่ทำความผิดอีก เป็นการพัฒนาพฤตินิสัยและเตรียมความพร้อมให้ผู้ต้องขัง ก่อนกลับคืนสู่สังคมอย่างมีคุณภาพต่อไป
เวลา 11.26 น. เสด็จพระราชดำเนินไปทรงติดตามความก้าวหน้าของศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ที่มีการศึกษาทดลอง และงานวิจัยกว่า 300 เรื่อง มีผลสําเร็จที่โดดเด่น 26 หลักสูตร ขยายผลสู่พื้นที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ 22 หมู่บ้าน พื้นที่ศูนย์สาขา 4 แห่ง มีเกษตรกรต้นแบบและเครือข่าย 36 แห่ง ใน 18 อําเภอ และมีศูนย์เรียนรู้ตามแนวพระราชดําริอีก 37 แห่ง พื้นที่ดำเนินงานกว่า 2,300 ไร่ ซึ่งตลอด 43 ปีที่ผ่านมา สำนักงาน กปร. ได้สนองพระราชดำริมาอย่างต่อเนื่อง ตามแนวทางการพัฒนา สร้างน้ำ เพิ่มป่า พัฒนาคุณภาพชีวิตที่พอเพียง โดยดำเนินงานในรูปแบบคณะกรรมการบริหาร โครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ในปี 2568 มีผู้เข้ารับการอบรม 3,020 คน และเข้ามาศึกษาดูงานกว่า 60,000 คน
จากนั้น ทอดพระเนตรนิทรรศการการดำเนินงาน ที่ได้น้อมนำพระบรมราโชบายของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในการสืบสาน รักษา และต่อยอด เพื่อสนองพระราชดำริให้เกิดประโยชน์สุขต่อประชาชน มีหน่วยงานร่วมดำเนินงาน 16 หน่วยงาน อาทิ กรมชลประทาน ในด้านการบริหารจัดการน้ำ มีอ่างเก็บน้ำห้วยตาดไฮใหญ่ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ขนาดความจุ 1.3 ล้านลูกบาศก์เมตร เป็นแหล่งน้ำที่ใช้ประโยชน์ภายในพื้นที่ศูนย์ฯ และพื้นที่ชลประทานรอบศูนย์ฯ ประมาณ 1,200 ไร่ ใช้ประโยชน์ในการรักษาระบบนิเวศ ฟื้นฟูป่า, ทำการเกษตร และอุปโภคบริโภค, กรมหม่อนไหม เป็นหน่วยงานหลักในการดำเนินการและบริหารจัดการด้านหม่อนไหมอย่างครบวงจร ส่งเสริมความรู้ให้กลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกหม่อนเลี้ยงไหม พัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าไหมย้อมคราม และสีธรรมชาติในท้องถิ่นให้ตรงความต้องการของตลาด จนได้รับมาตรฐานตรานกยูงพระราชทาน รวมทั้งส่งเสริมการเลี้ยงไหมพันธุ์ไทยพื้นบ้าน ส่วนการส่งเสริมอาชีพอุตสาหกรรมในครัวเรือน ในการผลิตผ้าย้อมคราม ตั้งแต่การปลูกต้นคราม ไปจนถึงการย้อม และแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่า ได้จัดฝึกอบรมและขยายผลไปยังชุมชนรอบศูนย์ฯ และเรือนจำจังหวัดสกลนคร
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสกลนคร ดูแลความเป็นอยู่และสุขภาพอนามัยของประชาชนในหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ และฝึกอบรมด้านสุขภาพโภชนาการและพืชสมุนไพร ตลอดจนแปรรูปพืชสมุนไพรเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น ยาน้ำมันผสมไพล, กรมส่งเสริมการเกษตร ส่งเสริมการนำความรู้ ผลการศึกษาที่สำเร็จไปเผยแพร่สาธิตและขยายผลสู่ราษฎร ถ่ายทอดความรู้ วิชาการ และเทคนิคใหม่ ๆ เกี่ยวกับไม้ผล นอกจากนี้ ยังส่งเสริมและขยายผลแปลงสาธิตเกษตรทฤษฎีใหม่ ณ ศูนย์พัฒนาและบริการด้านการเกษตรห้วยซอน-ห้วยซั้ว (หลัก22) เมืองนาซายทอง นครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เพื่อส่งเสริมการบริหารจัดการพื้นที่ให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ให้เกษตรกรชาวลาว นำไปประยุกต์ใช้ และกรมวิชาการเกษตร ศึกษา ทดสอบพันธุ์พืช ระบบการปลูกพืช และเทคโนโลยีการเพาะปลูกพืชที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ผลิตและขยายพันธุ์พืชที่มีคุณภาพดี แนะนำถ่ายทอดเทคโนโลยี วิชาการเกษตรแผนใหม่
จากนั้น ประทับรถรางพระที่นั่งเสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรกิจกรรมต่าง ๆ อาทิ งานศึกษาและพัฒนาปรับปรุงบำรุงดิน เพื่อแก้ปัญหาดินเค็มและดินลูกรัง ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ด้วยการประยุกต์ใช้ปุ๋ยอินทรีย์ ที่ช่วยปรับปรุงโครงสร้างดินให้อุดมสมบูรณ์, งานศึกษาและพัฒนาด้านข้าว มีการปรับปรุงพันธุ์ข้าวภูพาน 1 ให้สามารถต้านทานต่อโรคไหม้ ปัจจุบัน อยู่ระหว่างคัดเลือกสายพันธุ์ที่ดีที่สุด และเพื่อขึ้นทะเบียนพันธุ์ข้าว "ภูพาน 2" ในปี 2571 เพื่อขยายผลสู่แปลงเพาะปลูกของราษฎร ช่วยลดความสูญเสียจากโรคพืชและสร้างความมั่นคงทางอาหาร ในการนี้ ทรงโยนกล้าข้าวพันธุ์ข้าวเหนียวแดง ซึ่งเป็น 1 ใน ข้าว 3 ดีของภูพาน คือ ข้าวเหนียวขาว ข้าวเหนียวแดง และข้าวเหนียวหอม
จากนั้น ทรงปล่อยพันธุ์ปลาตะเพียนทอง ปลากระแห ปลากาดำ ซึ่งเป็นพันธุ์ปลากินพืช รวม 1,999 ตัว ในพื้นที่งานศึกษาและพัฒนาปศุสัตว์ โดยได้พัฒนาโคเนื้อภูพาน จนประสบความสำเร็จ ได้โควากิวสายพันธุ์แท้ที่มีระดับสายเลือด ร้อยละ 96.09 สามารถนำมาเป็น "โคต้นพันธุ์" เพื่อใช้ในการพัฒนาต่อยอดโควากิวของประเทศไทย เป็นผลิตภัณฑ์อาหารแปรรูป นอกจากนี้ ยังศึกษาองค์ประกอบของสาระสำคัญในเขากวางอ่อน ที่มีการนำไปต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ สารสกัดจากเขากวางอ่อน อาทิ ผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพที่ช่วยชะลอความเสื่อมของเซลล์ ผลิตภัณฑ์สำหรับฟื้นฟูร่างกาย ผลิตภัณฑ์ดูแลข้อกระดูกและผิวพรรณ ผลิตภัณฑ์สนับสนุนระบบภูมิคุ้มกัน อีกทั้งมีการพัฒนาสายพันธุ์แพะดำภูพาน เพื่อให้ได้สายพันธุ์ที่ดี เหมาะสมกับพื้นที่
นอกจากนี้ สำนักงาน กปร. ยังได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีมาตรฐานได้รับการรับรองคุณภาพตามที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข กำหนด ปัจจุบัน มีผลิตภัณฑ์ ที่ได้รับการขึ้นทะเบียน อย. แบ่งเป็นเครื่องสำอาง 10 รายการ สมุนไพร 4 รายการ และอาหาร 19 รายการ ซึ่งได้รับรางวัลผลิตภัณฑ์ และสถานประกอบการดีเด่น 2 ปีติดต่อกัน และในปี 2568 สำนักงาน กปร. ได้ร่วมรับรางวัลเครือข่ายดีเด่น ด้านการขับเคลื่อนผลิตภัณฑ์สุขภาพชุมชนด้วย
ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ เป็นหนึ่งใน 6 ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มีพระราชดำริให้จัดตั้งขึ้นเมื่อปี 2525 เพื่อแก้ปัญหาพื้นฐานของเกษตรกร นำงานศึกษา ทดลอง วิจัย และสาธิตทุกด้าน ไปพัฒนาและปรับใช้บนฐานความรู้ที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ ควบคู่การประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาของท้องถิ่น อย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง ปัจจุบันสามารถค้นหารูปแบบการพัฒนาที่เหมาะสมกับสภาพภูมิสังคมของภาคอีสาน เป็นตัวอย่างให้ราษฎรนําไปปฏิบัติในพื้นที่ของตน ขยายผลสู่ชุมชน สร้างงาน สร้างอาชีพ สร้างรายได้ ช่วยยกระดับความเป็นอยู่ และคุณภาพชีวิตให้กับราษฎร โดยเสด็จพระราชดำเนินไปทรงติดตามความก้าวหน้าการดำเนินงานของศูนย์ฯ แห่งนี้ รวม 11 ครั้ง และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จพระราชดำเนินมาทรงติดตามความก้าวหน้า รวม 6 ครั้ง เพื่อให้การดำเนินงานเกิดผลสัมฤทธิ์เป็นประโยชน์แก่ประชาชน อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน
