วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ เจาะลึกคำร้องศาลรัฐธรรมนูญ พ.ร.ก. กู้เงิน 4 แสนล้าน จุดสลบ 2 แสนล้าน เพื่อเปลี่ยนผ่านพลังงาน ซึ่งขาดความฉุกเฉิน นโยบายที่ดีต้องมาคู่กับวิธีการที่ถูกต้อง ถ้ายอมต่อไปอาจเห็นการออก พ.ร.ก. กู้เงินเพื่อสร้างโรงเรียนหรือโรงพยาบาล
วันนี้ (14 พ.ค.69) วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตประธานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ใช้พื้นที่เฟซบุ๊กส่วนตัวิเคราะห์คำร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจัย พ.ร.บ.กู้เงิน 4 แสนล้าน โดยข้อความตอนหนึ่งระบุง่า กลายเป็นประเด็นร้อนแรงในแวดวงกฎหมายมหาชน เมื่อพรรคฝ่ายค้านยื่นคำร้องผ่านประธานสภาฯ ไปยังศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อขอให้วินิจฉัยว่า พระราชกำหนด (พ.ร.ก.) ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อแก้ไขวิกฤตพลังงานและสร้างการเปลี่ยนผ่านพลังงาน พ.ศ. 2569 นั้น "ชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือไม่?"
กรณีนี้ไม่ใช่แค่เรื่องการเมือง แต่เป็นเรื่องของ "หลักการแบ่งแยกอำนาจ" และ "วินัยการเงินการคลัง" การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าตามแผนงานที่ 1 ในวงเงิน 2 แสนล้านบาท เพื่อบรรเทาค่าพลังงาน ช่วยเกษตรกร และประคองเศรษฐกิจจากราคาพลังงานโลกที่ผันผวน ก็มีเหตุให้โต้แย้งได้ว่า เศรษฐกิจในช่วง 3 เดือนแรกของปี 2569 ของไทย มีความมั่นคงมากกว่าช่วงเวลาเดียวกันของปีที่แล้ว หากรัฐบาลต้องการจะช่วยแก้ไขปัญหาราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นมาก ก็สามารถทำได้ที่ต้นทางด้วยการลดภาษีสรรพสามิต และควบคุมกำไรส่วนเกินของบริษัทน้ำมันได้ ไม่ใช่เหวี่ยงแหแจกเงินไปปลายทางซึ่งเป็นผู้ใช้จ่ายเงิน 20 ถึง 30 ล้านสิทธิ ซึ่งมีแต่จะส่งผลให้เกิดเงินเฟ้อขึ้น ไม่สามารถรักษา “ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ” อันเป็นเงื่อนไขในการออก พ.ร.ก. ได้ แต่ฝ่ายค้านไม่ได้โต้แย้งในแผนงานที่ 1
วัส ติงสมิตร ระบุว่า ฝ่ายค้านโต้แย้งแผนงานที่ 2 ในวงเงิน 2 แสนล้านบาท ซึ่งระบุถึงการเปลี่ยนผ่านพลังงาน (Energy Transition) และโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ ฝ่ายค้านมองว่าขัดต่อ รัฐธรรมนูญ มาตรา 172 อย่างชัดเจนด้วยเหตุผล 3 ประการ ดังนี้
1 ขาดความฉุกเฉิน การสร้างโครงสร้างพื้นฐานพลังงานเป็นโครงการระยะยาว (4-10 ปี) ไม่ใช่ภัยพิบัติทางเศรษฐกิจที่ต้องแก้ไขในทันที
2 มีทางเลือกอื่นที่ไม่ละเมิดหลักการ ตลาดพลังงานทดแทนกำลังเติบโตตามกลไกปกติ การไม่ใช้ พ.ร.ก. กู้เงิน ไม่ได้ทำให้เศรษฐกิจล่มสลายอย่างเฉียบพลัน
3 เลี่ยงการตรวจสอบ การกู้ผ่าน พ.ร.ก. ทำให้รัฐบาลหลบเลี่ยงการชี้แจงรายละเอียดรายโครงการต่อสภาตามกระบวนการ พ.ร.บ. งบประมาณปกติ
วัส ติงสมิตร ให้ความเห็นด้วยว่า นโยบายที่ดี ต้องใช้วิธีการที่ถูกต้อง หากศาลยอมให้รัฐบาลอ้างความสำคัญ มาแทนที่ ความฉุกเฉินเพื่อออก พ.ร.ก. กู้เงินได้ ต่อไปเราอาจเห็นการออก พ.ร.ก. กู้เงินเพื่อสร้างโรงเรียนหรือโรงพยาบาล ซึ่งแม้จะเป็นเรื่องดี แต่จะทำให้ระบบงบประมาณที่ตรวจสอบโดยรัฐสภาล่มสลายลงทันที
วัส ติงสมิตร ยังได้ข้อสังเกตจากคณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะพิเศษ) เรื่องเสร็จที่ 373/2569 ที่ระบุว่า ที่ผ่านมารัฐบาลได้ใช้งบประมาณแผ่นดินในการดำเนินการในเรื่องนี้มาโดยตลอด ประกอบกับขณะนี้ยังอยู่ระหว่างการดำเนินการจัดทำร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 อันแสดงให้เห็นว่า การดำเนินการตามวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายในการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ ได้มีการดำเนินการมาโดยตลอดอย่างต่อเนื่อง มิใช่มาตรการเร่งด่วนเฉพาะหน้าที่จะต้องรีบดำเนินการ โดยการตราพระราชกำหนดฉบับพิพาท แทนที่จะดำเนินการโดยการตราเป็นพระราชบัญญัติ
คำร้องนี้จึงเป็นการตั้งคำถามสำคัญต่อสังคมไทยว่า เราจะยอมให้ "ความสะดวกของฝ่ายบริหาร" รุกล้ำเข้าไปใน "อำนาจนิติบัญญัติ" หรือไม่ หากศาลรัฐธรรมนูญวางบรรทัดฐานตามคำร้องนี้ จะเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันให้ระบบการคลังของประเทศ เพื่อประกันว่า "เงินแผ่นดิน" จะถูกใช้ผ่านการตรวจสอบอย่างรัดกุมโดยผู้แทนราษฎร ไม่ใช่ผ่านทางลัดทางกฎหมายที่ตรวจสอบได้ยาก
