ฟันผุไม่ใช่เรื่องเล็ก เพจ Tensia เพจของนักวิทยาศาสตร์ที่ให้ข้อมูลด้านสุขภาพเพื่อสร้างความเข้าใจในการดูแลรักษาสุขภาพ โดยยกเคสผู้ป่วยเพศชาย อายุ 65 ปี เริ่มด้วยปล่อยฟันผุเรื้อรัง จบที่หนองกระจายทั่วโพรงหลังคอ เข้าไขสันหลัง อันตรายถึงชีวิต
ปัญหาในช่องปาก ฟันผุ ซึ่งหลายคนอาจมองป็นเรื่องเล็กมาก ไปพบทันตแพทย์เมื่อไหร่ก็ได้ แต่ภาวะแทรกซ้อนเยอะมาก และบางภาวะแม้จะเกิดไม่บ่อย แต่อาจถึงชีวิตได้ ดังเช่น case report นี้ ที่ผู้ป่วยไม่มีโรคประจำตัวใด ๆ มีเพียงปัญหาฟันผุเรื้อรังเป็นผู้ป่วยเพศชาย อายุ 65 ปี ฟันกรามล่างผุเรื้อรังมานาน เคี้ยวอาหารฝั่งเดิมจนชิน แต่ไม่เคยไปหาหมอฟัน เพราะคิดว่า “ทนได้” และเจ็บเป็น ๆ หาย ๆ มาหลายปีแล้ว
3 วันมาพบแพทย์ ผู้ป่วยเริ่มเจ็บคอ ตอนแรกคิดว่าเป็นหวัดธรรมดา กลืนน้ำลายแล้วรู้สึกเจ็บ คอแห้ง เสียงเปลี่ยนเล็กน้อย แต่ที่แปลกคือ รู้สึกเจ็บลึกร้าวลงไปด้านหลังคอ และเวลาเงยคอหรือหันหัว ก็ยิ่งเจ็บ คืนถัดมา เขาเริ่มกลืนน้ำลำบาก น้ำลายไหล ไม่อยากกลืนเพราะ เจ็บเหมือนมีอะไรดันคออยู่ด้านใน ทั้งบ้านคิดว่าเป็นทอนซิลอักเสบธรรมดา จึงให้ยาแก้ปวดแล้วนอนพัก
แอดมินเพจ Tensia เปิดเผยด้วยว่า พอเช้าวันที่ 3 ผู้ป่วยอาการทรุดไวมาก เริ่มหายใจติด ๆ ขัด ๆ พูดเสียงอู้อี้เหมือนลิ้นหนัก หายใจไม่ค่อยออก เจ็บคอมาก ครอบครัวเห็นว่าเริ่ม หายใจลำบาก ร่วมกับกลืนไม่ได้ และเจ็บคอรุนแรงขึ้นเร็วมาก จึงรีบพามาโรงพยาบาล
“ที่ห้องฉุกเฉิน แพทย์เห็นว่า ลิ้นไก่ของผู้ป่วยถูกดันไปด้านหน้า คอด้านหลังบวมเหมือนมีอะไรมาดัน และผู้ป่วยเริ่มมีเสียงหายใจคล้ายเสียงกรน (stridor) แต่ไม่ได้หลับ เคสนี้ทำ CT และ MRI มีฝีหนองก้อนใหญ่ อยู่ในช่องหลังคอ (retropharyngeal space) กดผนังคอเข้าด้านหน้า จนช่องลมที่ควรโล่ง เหลือแค่นิดเดียว อีกไม่กี่ชั่วโมง อาจปิดทางเดินหายใจได้เลย
จุดเริ่มต้นทั้งหมดมาจาก ฟันผุที่ลุกลาม ทำให้ติดเชื้อไปที่กระดูกขากรรไกร ต่อมน้ำเหลือง โดยช่องหลังคอ เป็นเส้นทางการลุกลามที่อันตรายแบบไม่รู้ตัว มารู้ตัวตอนเริ่มไปคอแล้ว และยังพบว่ามีการลุกลามเข้าไปโพรงเยื่อหุ้มไขสันหลังแล้วด้วย (Epidural abscess)
ก่อนหน้านี้มีการค้นหาแหล่งที่มาของเชื้อที่อวัยวะอื่น ๆ ด้วย ก็พบว่ามีการติดเชื้อที่ช่องปากเท่านั้น อาการในเคสนี้ทรุดลงเรื่อย ๆ เริ่มมีอาการสับสน การหายใจแย่ลง จึงต้องรีบใช้เครื่องช่วยหายใจ ให้ยาปฏิชีวนะ แต่การติดเขื้อได้ลุกลามเข้าสู่กระแสเลือด อวัยวะเริ่มล้มเหลว หัวใจล้มเหลว และเสียชีวิตในเวลาต่อมา
อุทาหรณ์ ที่อยากฝากไว้จากเคสนี้ ฟันผุไม่ใช่เรื่องเล่น การติดเชื้อจากฟันสามารถไหลผ่านช่องว่างเนื้อเยื่อไปยัง “หลังคอ” ซึ่งเป็นพื้นที่อันตราย ใกล้หลอดลมและไขสันหลังมาก ยังไม่นับภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ อีก เช่น ติดเชื้อในหัวใจ
สัญญาณเตือนอันตราย
- กลืนลำบาก
- เจ็บคอลึกๆ ที่ไม่เหมือนหวัด
- พูดเสียงอู้อี้
- หายใจไม่สะดวก
- เจ็บคอมากขึ้นอย่างรวดเร็ว
สิ่งเหล่านี้คือภาวะฉุกเฉิน ไม่ใช่ทอนซิลอักเสบธรรมดา ฝีหลังคอสามารถปิดทางเดินหายใจได้เร็วมาก มักต้องผ่าตัดระบาย ไม่ใช่แค่กินยา
การดูแลฟันคือหัวใจหลัก
- แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เน้นเอาเศษอาหารออกให้เกลี้ยง ถ้าเป็นไปได้ แปรงฟันแห้ง ได้ผลสุด คือแปรงแล้วไม่กลั้วน้ำซ้ำ เพราะมันจะทำให้ Fluoride เคลือบผิวฟันนานที่สุด ช่วยรักษาปราการสำคัญไม่ให้แบคทีเรียทะลวง
- ใช้ไหมขัดฟัน คอยเอาเศษเล็กๆ ที่ติดตามซอก ก็ยิ่งจะป้องกันได้มากขึ้น
- ตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำ มีเหงือกอักเสบ ไม่ว่าจะจากอะไรก็ตาม ไปตรวจหาสาเหตุ
- การกินของหวาน ร่วมกับการดูแลสุขภาพช่องปากไม่ดี ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ โดยเฉพาะกินของหวานแล้วนอนเลย ไม่แปรงฟัน
