เวลา 08.37 น. วันนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปยังมณฑลพิธีท้องสนามหลวง ในการพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ พุทธศักราช 2569 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ "พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ" พระราชพิธีสำคัญของไทยที่มีมาแต่โบราณ ช่วยสร้างขวัญและกำลังใจแก่เกษตรกรให้เกิดความมั่นใจว่าพืชพันธุ์ธัญญาหารจะเจริญงอกงามอุดมสมบูรณ์ โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงถือเป็นพระราชกรณียกิจสำคัญด้านการเกษตร การประกอบพระราชพิธีนี้ ยังสะท้อนถึงเสถียรภาพของบ้านเมืองที่มีความร่มเย็นเป็นสุขและเป็นปึกแผ่น
ในปีนี้ นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ทำหน้าที่พระยาแรกนา ซึ่งเสี่ยงทายผ้านุ่งแต่งกาย โดยหยิบได้ผ้า 6 คืบ พยากรณ์ว่า "น้ำจะน้อย นาในที่ลุ่มจะได้ผลบริบูรณ์ดี แต่นาในที่ดอนจะเสียหายบ้าง ได้ผลไม่เต็มที่" ทั้งนี้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์มีแผนการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ ทั้งในและนอกเขตชลประทาน สำหรับการอุปโภคบริโภคอย่างเหมาะสม เพื่อบรรเทาปัญหาการขาดแคลนน้ำในช่วงฤดูแล้งที่อาจเกิดขึ้น
โอกาสนี้ พระยาแรกนา ได้ยาตราพร้อมเทพี ออกจากโรงพิธีพราหมณ์ มีราชบัณฑิตและพราหมณ์นำผ่านพลับพลาหน้าพระที่นั่ง พระยาแรกนา เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวายบังคมแล้วไปยังลานแรกนา พระยาแรกนาเจิมพระโคพอ พระโคเพียง และคันไถ แล้วจึงไถดะไปโดยรี 3 รอบ โดยขวาง 3 รอบ ก่อนหว่านธัญพืช โหรหลวงลั่นฆ้องชัย แล้วไถกลบอีก 3 รอบ สำหรับพระโคสำรอง ได้แก่ พระโคเพิ่ม พระโคพูล
พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประกอบด้วยพระราชพิธี 2 พิธีรวมกัน คือ พระราชพิธีพืชมงคล เป็นพิธีสงฆ์ โดยเป็นพิธีทำขวัญพืชพันธุ์ธัญญาหารที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงอธิษฐานเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหารแห่งราชอาณาจักรไทย ซึ่งประกอบพระราชพิธีวานนี้ ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม สำหรับพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ หรือ วันไถหว่าน เป็นพิธีพราหมณ์ เพื่อความเป็นสิริมงคลและบำรุงขวัญกำลังใจของเกษตรกรก่อนการเริ่มลงมือเพาะปลูก กำหนดจัดขึ้นในราวเดือนหกของทุกปี หรือเดือนพฤษภาคมที่มีฤกษ์ยามที่เหมาะสมต้องตามประเพณี ซึ่งเป็นระยะที่เหมาะสมที่จะเริ่มต้นการทำนาอันเป็นอาชีพหลักของประชาชนคนไทย
สำหรับการเสี่ยงทายของกินเลี้ยงพระโค 7 สิ่ง ที่ตั้งเลี้ยงพระโค ประกอบด้วย ข้าว ข้าวโพด ถั่วเขียว งา เหล้า น้ำ และหญ้า ซึ่งในปีนี้ พระโคกินถั่ว พยากรณ์ว่า "ผลาหาร ภักษาหาร จะอุดมสมบูรณ์ดี" พระโคกินน้ำ และหญ้า พยากรณ์ว่า "น้ำท่าจะบริบูรณ์พอควร ธัญญาหาร ผลาหาร ภักษาหาร มังสาหาร อุดมสมบูรณ์" และพระโคกินเหล้า พยากรณ์ว่า "การคมนาคมสะดวกขึ้น การค้าขายกับต่างประเทศดีขึ้น ทำให้เศรษฐกิจเจริญรุ่งเรือง"
โอกาสนี้ พระราชทานโล่รางวัลแก่ปราชญ์เกษตรของแผ่นดิน ประจำปี 2569 3 คน แบ่งเป็น 3 สาขา ประกอบด้วย ปราชญ์เกษตรเศรษฐกิจพอเพียง ได้แก่ นางราตรี บัวพนัส จังหวัดนครสวรรค์, ปราชญ์เกษตรดีเด่น ได้แก่ นายพรหมพิริยะ สอนสิริ จังหวัดปราจีนบุรี และปราชญ์เกษตรผู้นำชุมชนและเครือข่าย ได้แก่ นายบุญส่ง นับทอง จังหวัดกระบี่ พร้อมพระราชทานโล่รางวัลแก่เกษตรกรและบุคคลทางการเกษตรดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี 2569 จำนวน 16 คน, ผู้แทนสถาบันเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี 2569 จำนวน 13 คน, ผู้แทนสหกรณ์ดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี 2569 จำนวน 7 คน รวม 39 คน
ทั้งนี้ นับตั้งแต่ปี 2509 คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้วันพระราชพิธีพืชมงคล เป็น "วันเกษตรกร" ประจำปีด้วย เพื่อให้ผู้มีอาชีพทางการเกษตรพึงระลึกถึงความสำคัญของการเกษตร และร่วมมือกันประกอบพระราชพิธีพืชมงคลเพื่อเป็นสิริมงคลแก่อาชีพของตน ทั้งยังก่อให้เกิดประโยชน์แก่เศรษฐกิจของประเทศชาติ จึงได้จัดงานวันเกษตรกรควบคู่ไปกับงานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญตลอดมา
เวลา 09.49 น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปยังแปลงนาทดลอง ในโครงการส่วนพระองค์ สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต ทอดพระเนตรการหว่านเมล็ดพันธุ์ข้าว เพื่อใช้เป็นเมล็ดพันธุ์ข้าวสำหรับประกอบพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญในฤดูกาลถัดไป
ในการนี้ พระยาแรกนา พร้อมด้วยเทพีคู่หาบทอง-หาบเงิน หว่านเมล็ดพันธุ์ข้าวในแปลงนาฯ ซึ่งในปี 2568 กรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ปลูกพืชหมุนเวียน ในแปลงนาทดลองส่วนพระองค์ฯ ได้แก่ ถั่วเขียว และทานตะวัน ได้ผลผลิต 96 กิโลกรัม และคัดเลือกพันธุ์ข้าวที่มีคุณลักษณะและความโดดเด่นด้านต่าง ๆ ปลูกในแปลงนาทดลอง โครงการส่วนพระองค์ฯ และแปลงขยายผลในภูมิภาคต่าง ๆ จำนวน 7 สายพันธุ์ ได้แก่ พันธุ์ข้าวขาวดอกมะลิ 105, ข้าวเหนียว พันธุ์ กข6, ข้าวเจ้า พันธุ์ กข79, ข้าวเจ้า พันธุ์ กข85, ข้าวเหนียว พันธุ์ กข26, ข้าวเจ้า พันธุ์ กข99 และข้าวเจ้า พันธุ์ กข 109 ได้ผลผลิต รวม 5,147 กิโลกรัม ซึ่งถือเป็นพันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทาน
ทั้งนี้ กรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตเชิญพันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทานทั้ง 7 สายพันธุ์ เข้าพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปี 2569 และนำไปบรรจุซองแจกจ่ายให้ประชาชน และเกษตรกรทั่วประเทศ เพื่อความเป็นสิริมงคล และเป็นมิ่งขวัญในการประกอบอาชีพการเกษตรตามประเพณีนิยม เพื่อให้เป็นไปตามพระราชประสงค์สืบไป
